شنبه, 04 بهمن 1404

مقدمه

     انسان، موجودی اجتماعی است؛ وی برای بیان خواسته‌ها و تبادل افکار و اندیشـه‌های خود از نقاشی روی دیواره غارها، سنگ نوشته‌ها و کتیـبه‌ها و چاپ بر روی پوست و پارچه بهره جست که زمان‌بر و طاقت فرسا بود. پیش از اختراع دستگاه چاپ، فقط اشخاص معدودی از ثروتمندان و دانشمندان به دست نوشته‌ها، متون و آثار در علوم و دانش‌های متعدد دسترسی داشتند. قطعاً صنعت چاپ از مهم‌ترین رهاوردهای نوآوری و ابتکار تاریخ بشریت می‌باشد که انتقال دانش و اطلاعات را از روش دست‌نویس به شیوه سریع و انبوه چاپ تبدیل کرده است.

      بشر از دیرباز همواره در پی نوآوری و خلاقیت بوده که حاصل آن، تحول عظیم فرهنگی، فکـری و اقتصادی جامعه می‌باشد. با ظـهور صنعت چاپ و نشـر گسترده، کتب و آثار و پخش آن در میان اقشار مختلف جامعه، اسباب انتقال اندیشه‌ها و تبادل نظر در موضوعات گوناگون فراهم شد. امروزه صنعت چاپ، به‌عنوان گسترده‌ترین صنعت در حوزه فرهنگ مطرح می‌باشد و شایسته است همه آحاد مردم از دستاوردهای آن بهره‌مند شوند. از سوی دیگر این صنعت یکی از حلقه‌های مهم در حوزه اقتصاد است که با توجه به آن، موجبات رشد و شکوفایی اقتصاد کشور فراهم می‌شود.

      با پیشرفت تکنولوژی و فناوری نوین، این صنعت نیز همچون علوم و صنایع دیگر از این رهاورد زمان در پیشبرد اهداف بهره جسـته است. صنعت چاپ نه تنها برای نشر کتب و آثار، مجلات و روزنامه‌ها، بلکه به چاپ انواع پوستر، بروشور،کارت‌های بانکی، اوراق دولتی و مدارک هویتی می‌پردازد؛ به نحوی که امروزه با به کارگیری انواع روش‌های چاپ دیجیتال و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، همچنان یکی از پرکاربردترین روش‌های تبلیغاتی است.

انواع چاپ

 ۱- چاپ افست: از رایج‌ترین روش‌های چاپ می‌باشد که از پلیت‌های فلزی برای انتقال جوهر به سطح چاپ استفاده می‌کند. چاپ افست برای چاپ طیف گسترده‌ای از محصولات مانند کتاب، مجله، روزنامه، بروشور، پوستر و بسته‌بندی استفاده می‌شود.

۲- چاپ سیلک اسکرین: این روش از یک شابلون و squeegee برای انتقال جوهر به سطح چاپ استفاده می‌کند. چاپ سیلک اسکرین برای چاپ بر روی طیف گسترده‌ای از مواد مانند پارچه، پلاستیک، شیشه و فلز استفاده می‌شود.

۳- چاپ فلکسو: این روش از یک پلیت انعطاف‌پذیر برای انتقال جوهر به سطح چاپ استفاده می‌کند. چاپ فلکسو برای چاپ بر روی مواد بسته‌بندی مانند فیلم، فویل و مقوا استفاده می‌شود.

کلیشه‌ بخش جدانشدنی چاپ فلکسو، وسیله‌ای است که برای انتقال مرکب به سطح جنس چاپی استفاده می‌شود. کلیشه‌ها دارای انواع مختلفی هستند و به روش‌های مختلفی تولید می‌شوند؛ وقتی در مورد کلیشه‌ چاپ فلکسو صحبت می‌شود، به ‌احتمال‌ زیاد منظور کلیشه‌های فوتوپلیمری است. کلیشه‌های فوتوپلیمری، کلیشه‌هایی هستند که با کمک نور UV به روش‌های آنالوگ و دیجیتال ساخته می‌شوند و هرکدام از آن‌ها معایب و مزایایی دارند؛ ولی امروزه برای چاپ‌های باکیفیت بالا از کلیشه‌های دیجیتالی یا لیزری بیشتر استفاده می‌شود.

۴- چاپ گراور: این روش از حکاکی بر روی یک استوانه فلزی برای ایجاد طرح برجسته استفاده می‌کند. سپس جوهر به این طرح برجسته آغشته می‌شود و به سطح چاپ منتقل می‌شود. چاپ گراور برای چاپ اسکناس، تمبر و اوراق بهادار استفاده می‌شود.

۵ - چاپ لترپرس: این روش از حروف فلزی و سایر عناصر برجسته برای ایجاد طرحی بر روی سطح چاپ استفاده می‌کند. سپس جوهر به این طرح برجسته آغشته می‌شود و به سطح چاپ منتقل می‌شود. چاپ لترپرس برای چاپ کارت ویزیت، دعوتنامه و سایر اقلام چاپی نفیس استفاده می‌شود.

۶ - چاپ دیجیتال: در این روش از فایل‌های دیجیتال برای چاپ مستقیم بر روی سطح چاپ استفاده می‌شود. چاپ دیجیتال برای چاپ با تیراژ کم، چاپ متغیر و چاپ بر حسب تقاضا ایده‌آل است.

از روش‌های چاپ دیجیتال می‌توان به چاپ حرارتی، چاپ لیزری و چاپ جوهرافشان اشاره کرد که هرکدام، کاربردهای خاص و متفاوت دارند.

مزایا و قابلیت‌های چاپ دیجیتال

     چاپ دیجیتال در حال حاضر، نوین‌ترین فناوری به‌صورت گسترده در چاپخانه‌های بزرگ می‌باشد که راه طولانی را طی کرده تا بتواند مزایای هیجان انگیز زیادی را ارائه دهد. مزایای چاپ دیجیتال عبارت اند از:

۱-  چاپ دیجیتال، متعهد به سلامت محیط زیست است و برای تولید از مواد کمتری استفاده کرده و ضایعات کمتری تولید می‌کند؛ زیرا نیازی به صفحات یا جوهر اضافی ندارد. علاوه بر این، چاپ دیجیتال، قابلیت جوهر زدایی و بازیافت مواد چاپی را بهبود می‌بخشد.

۲- این چاپ برای مواد و ضخامت‌های مختلف چاپ قابل استفاده است. تنوع دستگاه‌های این چاپ باعث شده تا نوع متریال برای چاپ مهم نباشد.

۳- چاپ دیجیتال با دستگاه‌های با کیفیت و متفاوت، چسبندگی عالی را بر روی انواع زیر لایه‌ها، تضمینی انجام می‌دهد.

۴- بهبود وضوح تصویر و دقت رنگ، چاپ دیجیتال را جایگزین مناسبی برای روش‌های سنتی کرده و می‌توان گفت که کیفیت چاپ به روش دیجیتالی بسیار بهتر از سایر روش‌ها است.          

۵- فناوری‌های نوین چاپ، صرفه جویی در نیروی کار و توانایی روزافزون را فراهم کرده است؛ به عبارتی در چاپ دیجیتال فقط نیاز است اپراتور، دستورات را به سیستم  بدهد و در نهایت محصول را تحویل بگیرد.

۶- با ورود این دستگاه‌ها به بازار تجاری، انقلابی در صنعت چاپ اتفاق افتاد و مشتریان توانستند بدون محدودیت تیراژ، با سرعت و کیفیت بالا پروژه‌های چاپی را از یک تا چند هزار نسخه سفارش دهند.

7- در فناوری‌های نوین چاپ، سرعت حرف اول را می‌زند. بزرگ‌ترین مزیت چاپ دیجیتال بر روش‌های قدیمی مانند لیتوگرافی، فلکسوگرافی، گراور و لترپرس این است که در چاپ دیجیتال برخلاف روش‌های قدیمی نیازی به تعویض صفحه چاپی نیست؛ در نتیجه این امر موجب سرعت بخشیدن  به زمان تحویل سفارش در چاپ دیجیتال می‌شود.

جایگاه هوش مصنوعی در صنعت چاپ

      به ساده‌ترین بیان، هوش مصنوعی، شبیه‌سازی هوش بشر توسط ماشین‌ها، ربات‌ها و برنامه‌های کامپیوتری است. صنعت چاپ، یکی از قدیمی‌ترین صنایع تولیدی در جهان، امروزه با ورود هوش مصنوعی (AI) به مرحله‌ای از دگرگونی رسیده که تا چند سال پیش تصور آن نیز دشوار بود. چاپخانه‌هایی که روزگاری تنها به نیروی انسانی و ماشین‌آلات مکانیکی متکی بودند، حالا با ترکیب داده‌کاوی، الگوریتم‌های یادگیری ماشین و پردازش تصویر، به بهره‌وری و خلاقیتی بی‌سابقه دست یافته‌اند.

تاثیر هوش مصنوعی بر انواع چاپ

الف) هوش مصنوعی (AI) در چاپ افست باعث بهینه‌سازی فرم‌بندی، انتخاب خودکار جوهر و تنظیمات دقیق ماشین چاپ شده است.

ب) در چاپ دیجیتال که انعطاف‌پذیری زیادی دارد، هوش مصنوعی در انتخاب فرمت خروجی، پیش‌نمایش‌های هوشمند و پیشنهاد نوع کاغذ کاربرد فراوان دارد.

ج) شرکت‌ها در زمینه بسته بندی و لیبل با کمک هوش مصنوعی، می‌توانند بسته‌بندی‌های تعاملی‌تر، شخصی‌سازی ‌شده‌ و دارای قابلیت پاسخ به رفتار مشتری مثلاً با QR Code طراحی کنند.

مزایای  هوش مصنوعی در صنعت چاپ

   استفاده از دستگاه‌های چاپ مبتنی بر هوش مصنوعی به یک مزیت رقابتی برای شرکت‌ها تبدیل شده است. شبکه چاپ با آگاهی از کاربرد هوش مصنوعی در صنعت چاپ و طراحی دستگاه‌هایی به‌روز و حرفه‌ای را تهیه کرده است. تمام سفارش‌های چاپی با خلاقیت و کمک‌گرفتن از هوش مصنوعی طراحی می‌شود. سپس دستگاه‌هایی با دقت بالا و فناوری پیشرفته طرح‌های سفارشی مشتری را چاپ خواهند کرد. به محض ثبت سفارش در سایت، شبکه چاپ می‌تواند آن را با کیفیتی عالی و در سریع‌ترین زمان به مشتری تحویل دهد. از مزایای هوش مصنوعی در صنعت چاپ عبارت اند از:

1. 1. بهبود فرآیندهای تولید: از طریق استفاده از الگوریتم‌ها و مدل‌های هوش مصنوعی، می‌توان به‌طور خودکار و دقیق، وظایفی مانند تصحیح خطاها در طرح‌ها، پیش‌بینی نتایج چاپ، بهبود کیفیت تصاویر و خروجی‌ها را انجام داد. این امر منجر به صرفه‌جویی در زمان و هزینه و همچنین کاهش خطاهای انسانی می‌شود.
2. ارائه راهکارهای خلاقانه: هوش مصنوعی، با قدرت تحلیل داده‌ها و الگوها، قادر است راهکارهای خلاقانه و نوآورانه‌ای در طراحی و چاپ ارائه دهد. با تحلیل مقیاس داده‌ها و مطالعه رفتار مشتریان، می‌توان به‌طور خودکار رویکردها و الگوهای موثر در طراحی و چاپ شناسایی کرد و ایده‌های جدیدی را برای بهبود و توسعه فرآیندها ارائه داد.
3. پیش‌بینی نیازهای مشتریان: با بهره‌گیری از هوش مصنوعی در صنعت چاپ و طراحی، می‌توان از الگوریتم‌ها و مدل‌های یادگیری ماشینی استفاده و نیازهای مشتریان را پیش‌بینی نمود.

مهم‌ترین ابزارهای طراحی مبتنی بر هوش مصنوعی

    ابزارهای بسیار زیادی در حوزه طراحی و چاپ وجود دارد که قالب‌های از پیش‌آماده شده را در اختیار انسان قرار می‌دهند؛ همچنین برنامه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی امکان طراحی اختصاصی را فراهم می‌کنند؛ به‌نحوی که می‌توان رنگ، تایپوگرافی، سایز متون و تصاویر و دیگر عوامل را به انتخاب خود تغییر داد و تنظیم کرد. این ابزارها فایل نهایی را با کیفیت بسیار عالی ارائه می‌دهند. اغلب برای طراحی موارد چاپی از برنامه‌های Canva، Adobe Photoshop،Simplified ، Appy Pie ، Microsoft Designerو  Adobe Express استفاده می‌شود.

نقش صنعت چاپ در اقتصاد فرهنگ

      صنعت چاپ، آینه‌دار فرهنگ و تمدن یک جامعه برای آیندگان است. آگاهی و دانش نسل آینده از پیشینه و هویت خویش، مرهون انتقال نسل به نسل مکتوبات تاریخی است؛ بنابراین این صنعت، به‌طور مستقیم بر فرهنگ و سطح علمی و هویت اقشار مختلف جامعه تأثیر می‌گذارد.

     فرهنگ و اقتصاد دو بخش اصلی جامعه، بر یکدیگر تأثیر متقابل دارند. در این میان اقتصاد فرهنگ از طریق تحلیل‌های اقتصادی و تخصیص بهینه منابع به فعالیت‌های فرهنگی به غنای فرهنگ و رشد اقتصادی جامعه کمک شایان می‌کند و تقویت آن برای کارآفرینی در حوزه فرهنگ، یک ضرورت محسوب می‌شود. عرضه محصولات مناسب فرهنگی به بازار، جایگاه مهمی در حوزه کارآفرینی و افزایش درآمد ملی ایفا می‌کند. همین رویکرد در مبادلات بین‌المللی حوزه فرهنگ نیز وجود دارد؛ بنابراین تقویت دیپلماسی فرهنگی به کمک صنعت چاپ یک ضرورت است. صنعت چاپ نه تنها ابزار انتقال دانش و هنر است، بلکه به‌عنوان یک زیرساخت استراتژیک در دیپلماسی فرهنگی عمل می‌کند. این صنعت به کشورها کمک می‌کند با استفاده از قدرت نرم و تصویر مثبت، هویت فرهنگی و پیام‌های تمدنی خود را در عرصه جهانی بازتاب دهند و ارتباطات پایدار با ملت‌های دیگر ایجاد کنند.

     کشورهایی که به اهمیت استراتژیک اقتصاد فرهنگ و صنایع فرهنگی در سطح بین‌المللی توجه دارند، از موقعیت ممتازی برخوردار هستند. جایگاه ایران در صنعت چاپ و نشر، بسیار پایین تر از جایگاهی متناسب با ظرفیت‌ها و فرصت‌های          آن می‌باشد. ریشه اصلی آن را علاوه بر عامل اقتصادی، پایین بودن درآمدهای مردم در فضای فکری و اجتماعی جامعه      باید جست.

مشکلات و چالش‌ها درمسیر صنعت چاپ

     صنعت چاپ با تمام دستاوردهایی که در این سال‌ها به دست آورده است، دارای نواقصی است که مانع می‌شود این صنعت چهره اصلی و متمایز خود را نشان دهد. در ادامه به برخی از این موانع یا مشکلات اشاره می‌کنیم:

- یکی از مهم‌ترین مشکلات صنعت چاپ این است که بسیاری از کارکنان شاغل در این صنعت، آشنایی درستی با این شغل و فرهنگ چاپ ندارند و اغلب به‌طور تجربی آن را می‌‌آموزند. امروزه صنعت چاپ یک شبکه گسترده هوشمند و ارتقا یافته است؛ بنابراین نیروی انسانی که در این حوزه خدمت می‌کند، باید آموزش و دانش کافی را داشته باشد. شایسته است برای تحقق این امر در چاپخانه‌ها آموزش رایگان بر‌گزار شود.

- در کشور ما تعداد محدودی از چاپخانه‌ها هستند که انواع دستگاه‌ها و تجهیزات روز دنیا را در اختیار دارند؛ به‌همین سبب همه نمی‌توانند محصولات چاپی خود را با کیفیت بالا به چاپ برسانند و به ارتقای فرهنگ چاپ کمک کنند؛ همچنین، فرسودگی ماشین آلات، هزینه‌های هنگفت جهت تعمیر آن‌ها یا تهیه جایگزین به‌همراه دارد. این امر مشکل بزرگی است که بخش اصلی چاپ را در نحوه تولید و توزیع، گریبان‌گیر خود کرده است.  چاپ روزگاری به‌عنوان چاپ دستی و روزگاری به‌عنوان چاپ دیجیتال مطرح بوده و امروز به‌دنبال توسعه هوش مصنوعی گواه تحولات عظیمی است که حاصل تلاش سرمایه گذاران و کارآفرینان این حوزه است. شایسته است از کارآفرینان و سرمایه‌گذاران که در صدد توسعه کسب و کار خود هستند، حمایت شود.

- تولید کنندگان، به ناچار برخی از متریال‌های اصلی مانند کاغذ و جوهر را از سایر کشورها  فراهم می‌کنند. با توجه به اینکه واردات این محصولات با ارز انجام می‌شود، نوسان قیمت‌های آن به شدت در قیمت محصول چاپی تاثیرگذار است. به همین سبب افراد سعی می‌کنند از کیفیت کار محصول چاپی خود بکاهند و متریال‌های ارزان‌تر را انتخاب کنند.

    هرچند فعالان این صنعت با مشکلاتی چون فرسودگی بخشی از ماشین‌آلات و تجهیزات چاپی در مقایسه با کشورهای پیشرفته، وابستگی به واردات مواد اولیه و ضعف در بازاریابی بین‌المللی و برندینگ محصولات چاپی ایران دست به گریبان هستند، با این همه  فرصت‌هایی که توجه به موضوع صادرات را پررنگ می‌کند، افزایش تقاضای منطقه‌ای برای بسته‌بندی‌های مدرن به‌دلیل رشد صنایع غذایی و دارویی، امکان تبدیل شدن به قطب چاپ و نشر منطقه‌ای در خاورمیانه و آسیای مرکزی را فراهم می‌کند. رشد تجارت الکترونیک و نیاز به بسته‌بندی خلاقانه در سطح جهانی و ظرفیت صادرات کتاب و محصولات فرهنگی برای کشورهای فارسی‌زبان همسایه از مواردی است که نمی‌توان از آن غافل شد.

  آینده پژوهی و راهکارهای رونق صنعت چاپ

     در دولت چهاردهم تلاش شده زمینه‌های توسعه صادرات صنعت چاپ افزایش و از واردات کالاهای چاپی جلوگیری شود. این اقدام ابعاد اقتصادی، فرهنگی و هویتی، صنعتی و فناورانه و مزیت‌های منطقه‌ای را به‌همراه دارد؛ در بعد اقتصادی، می‌تواند ارزش افزوده داخلی ایجاد کند. صنعت چاپ، صنعتی وابسته به دانش، فناوری و نیروی انسانی ماهر است و به همین دلیل صادرات محصولات چاپی باعث می‌شود ارزش افزوده به‌جای خروج از کشور، در داخل ایجاد شود.

    موضوع دیگر در این مبحث جلوگیری از خروج ارز است، واردات کتاب، بسته‌بندی یا دیگر محصولات چاپی موجب خروج ارز می‌شود؛ در حالی که توان تولید داخلی می‌تواند این نیاز را پوشش دهد، از سوی دیگر موجب اشتغال‌زایی خواهد شد، گسترش صادرات، زمینه‌ساز افزایش تولید و اشتغال پایدار در بخش‌های مرتبط (از طراحی تا توزیع) خواهد بود.

    بعد دیگر، بعد فرهنگی و هویتی است؛ صدور فرهنگ و زبان و حفاظت از بازار داخلی در این مبحث اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا چاپ کتاب، مجلات، آثار هنری و بسته‌بندی‌های فرهنگی می‌تواند حامل پیام و هویت ملی باشد و معرف کشور در سطح بین‌الملل باشد؛ همچنین جلوگیری از واردات محصولات چاپی با محتوای مغایر با فرهنگ داخلی، به صیانت از هویت فرهنگی جامعه کمک می‌کند.

      بعد سوم، بعد صنعتی و فناورانه آن است؛ رقابت در بازارهای صادراتی، صنعت چاپ را به سمت نوآوری، بهبود کیفیت و استفاده از فناوری‌های نو سوق می‌دهد؛ از سویی چون چاپ در خدمت بسیاری از صنایع دیگر مانند بسته‌بندی، تبلیغات، نشر و صنایع غذایی است، توسعه صادرات چاپی به تقویت کل زنجیره کمک می‌کند.

      در بعد چهارم با درنظرگرفتن مزیت‌های منطقه‌ای باید گفت که ایران از نظر موقعیت جغرافیایی و نیروی انسانی متخصص می‌تواند به یک قطب منطقه‌ای چاپ و بسته‌بندی تبدیل شود. با جلوگیری از واردات و تمرکز برصادرات، این مزیت رقابتی تقویت خواهد شد.

 در این میان با توجه به نیروی انسانی متخصص و جوان در حوزه طراحی گرافیک، چاپ و بسته‌بندی، هزینه تولید پایین‌تر نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه، تنوع و سابقه طولانی در صنعت نشر و چاپ به‌ویژه در حوزه کتاب و بسته‌بندی و موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران (دسترسی به بازارهای آسیای میانه، خلیج فارس، قفقاز و حتی اروپا) نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

در پایان باید گفت ما در منطقه رقبایی چون ترکیه، چین و امارات در صنعت چاپ و بسته‌بندی داریم؛ اگر ایران بتواند با سرمایه‌گذاری در نوسازی ماشین‌آلات، حمایت از صادرکنندگان، بازاریابی جهانی و تقویت زنجیره تأمین داخلی اقدام کند، به قطب مهم منطقه‌ای در صادرات چاپ و بسته‌بندی تبدیل می‌شود.

  گردآورنده:مرتضی معزیان